مقدمه

در هشت سال دفاع مقدس برای هدایت، چه اصولی را رعایت کردیم؟

گر چه در هشت سال دفاع مقدس اصول مختلفی نقش داشت اما اصل معنویت یکی از مهم ترین، سازنده ترین و تاثیرگذارترین آنها می تواند باشد که به نمونه های مختلفی از آن اشاره می کنیم؟

 

تطابق الگوهای عاشورا با جبهه

کربلا اساسنامه ایمان، فهرست همه خوبی ها و فرهنگنامه قبیله معرفت و عشق است. هیچ کس نیست که با کربلا اُنس و اُلفت بیابد و شکفتن و بالیدن و جوشش حیات خود را در خود حس نکند. جامعه ای که با فرهنگ عاشورا پیوند و آشنایی بیابد، سرشار از پویایی و توانایی خواهد شد. به همین دلیل است که کربلا بهترین پایگاه الهام برای حرکت و خیزش و قیام است و آنان که معرفت عاشورایی یافته اند، انسان هایی اند که حُریت، عزت، جوانمردی، پاکبازی، اخوت، صمیمیت، عرفان، ایمان و شهادت، درون مایه زیستن و قانون زندگی و جهت گیری هاشان خواهد شد.(عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس،ج3 ص 20)

رهبر معظم انقلاب می فرمایند:' شما ببینید این نصف روز حادثه (کربلا)، چه قدر در تاریخ ما برکت کرده و تا امروز هم زنده و الهام بخش است.' (حدیث ولایت، مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری،ج7ص236-237)

سیمای پیرانی که در جبهه می جنگیدند، حبیب بن مظاهر را تداعی می کرد. نوجوانان به قاسم سرداران به ابوالفضل و جوانان به علی اکبر تشبیه می شدند. در نامه هایی که از جبهه به خانواده ها می رسید، به صبوری زینب توصیه می شد. حتی کودکان شهید در بمباران و حملات موشکی، به علی اصغر تشبیه می شدند.

 

در یک نگاه کلی، به برخی از وجوه مشترک دو فرهنگ عاشورا و دفاع مقدس اشاره می کنیم:

1-     هر دو برای دفاع از حریم ارزش ها و حفظ اسلام و رضای پروردگار، رویاروی دشمن می ایستند.

2-     رهبر هر دو حرکت، فرزندان پیامبرند. همان صلابت، پایداری، ذلت ناپذیری، شهادت پذیری و روح ایثار که در وجود مبارک اباعبدالله(ع) هست، در وجود امام خمینی(ره) تجلی یافته است. امام به پیروی از سالار شهیدان، از هیچ فداکاری در راه مکتب و آرمان های الهی دریغ ندارد.

3-     یاران امام خمینی(ره) همچون شهیدان کربلا، کانون عرفان و محبت الهی و سرشار از شوق شهادت و فداکاری اند.

4-     دشمن رویارو با دو جریان، در نهایت قساوت، پستی، دنیا پرستی و خودخواهی است.

5-  همان مظاهر روز و شب عاشورا در جبهه های دفاع مقدس دیده می شود. زمزمه های عاشقانه، نماز، عبادت، قرائت قرآن و آمادگی برای وصل و پیوند با محبوب.

6-      پایداری و شکیبایی زنان امت امام خمینی(ره) و نقش روشنگری و صبوری آنان، جلوه ای از صبوری و پیام رسانی قافله اسیران کربلاست.

7-     هر دو جریان رسواگر ستم شدند و نقاب از چهره دروغ و تزویر و نفاق برافکندند.

8-     در هر دو جریان از شهیدان شیرخوار تا پیران سالخورده می توان یافت.

9-  صحنه ها و موقعیت هایی همچون صحنه های کربلا، بارها در جبهه های دفاع مقدس اتفاق افتاد. مانند: تشنگی، جدا شدن سرها، اسارت و ... این صحنه ها همواره ذهن ها را به صحنه های کربلا پیوند می زند.

10-  جبهه های هشت سال دفاع مقدس جلوه گاه اخلاق، فضایل و ارزش های الهی و سازنده ترین و پرشکوه ترین درس ها بود. درس هایی که رزمندگان در مکتب عاشورا آموخته بودند. معمولاً در جبهه ها، همه ارزش های اخلاقی، با کربلا تطبیق داده می شد.

11-  پایان هشت سال دفاع مقدس، همچون پایان عاشورا، تمام شدن و توقف راه نبود، بلکه پس از آن، ایمانی که محصول خلوص و فداکاری رزمندگان بود، هشیاری، تحرک و بیداری های بزرگی را رقم زد که نه تنها تضمین سلامت جامعه، بلکه الهام بخش مبارزات در گوشه و کنار جهان شد. تاثیر این ایثار و خلوص را در رزمندگان لبنان و فلسطین (غزه) می توان یافت.

12-  همچنان که انقلاب عاشورا تضمین بقاء و سلامت مکتب و اسلام نوپایی شد که محصول 23 سال تلاش پیامبر (ص) و مجاهدت صحابه بزرگ بود، مجاهدت های هشت سال دفاع مقدس نیز تضمین بقاء و سلامت انقلاب اسلامی شد.(عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس،ج3 ص 23-24)

 

خلوص، بی آلایشی و پالایش

فرماندهان در هنگام عملیات یا شب عملیات، خاموش کردن چراغ و دعوت به رفتن را تداعی تصفیه و پالایش کربلا می ساختند و رزمندگان، شب عملیات را به یاد شب عاشورا، با تهجد و اشک و نماز و خواندن زیارت عاشورا، به صبحی شکوهمند پیوند می زدند و زمزمه ای همچون زمزمه کندوی عسل در فضای جبهه پیچیده بود و آنان پیوسته در حال قیام و قعود و رکوع و سجود بودند. و مکتب اباعبدالله را چراغ راه و اسوه جهاد و دفاع خود قرار می دادند.

 

تجلی گاه همه ابعاد و اضلاع مکتب

هشت سال دفاع مقدس، شبیه ترین صحنه ها به عاشورا را در خویش آفرید. زیرا رزمندگان با الهام از همین جلوه ها کوشیدند تا اخلاق، عبادت،اُلفت، غیرت و جوانمردی، پاکی . پاکبازی و ... را از کربلا بیاموزند و خود را با اُفق عاشورا نزدیک کنند. به همین دلیل رحمت و خشم، صلابت و انعطاف، لبخند و اشک و حتی جدیت ها و شوخی های جبهه های دفاع مقدس همرنگ کربلا بود و رزمندگان، چون اصحاب امام حسین(ع)، تصویری تمام از اسلام را فرا چشم نسل ما قرار دادند.

 

حجّت کامل

در هشت سال دفاع مقدس و پس از آن، این جلوه حجت نمای عاشورایی، در جبهه، پشت جبهه و در اسارت کاملاً پیدا است. خانواده ها پس از شهادت فرزند، فرزند دیگر را به جبهه می فرستند. خانواده ها، کودکان شیرخوار و ... در حملات موشک و توپ و بمباران به شهادت می رسند. افرادی که زنده مانده اند آوارگی را به جان می خرند. پیرو جوان به جبهه می آیند. زنان در صحنه نبرد حضور دارند و به شهادت می رسند. اسیران در بند پیام می دهند و رسوا می کنند و صبورانه شکنجه و درد و غربت را تحمل می کنند.

 

وحدت در جهت اندیشه و عمل

در هشت سال دفاع مقدس 'ارتش و سپاه و بسیج و سایر قوای مسلح نظامی و انتظامی و مردمی ما پیرو اولیایی هستند که همه چیز خود را در راه هدف و عقیده فدا نموده و برای اسلام و پیروان معظم آن شرف و افتخار آفریدند.'(صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج15،ص154)

در صحنه های نبرد، اشارت همه دل ها و زبان ها و دست ها به اراده و خواست الهی بود و پیروزی را از خدا می دیدند و همه جا سرانگشت لطف و محبت او را می جستند. وقتی خرمشهر آزاد شد، حضرت امام آن را از خدا دانست و در تمام مراحل تکلیف و انجام وظیفه الهی را گوشزد می کردند.

 

تداوم، استمرار و تکامل

شهیدان دفاع مقدس، در وصیت نامه ها، مادران، خواهران و همسران خود را به وظیفه و نقش زینبی دعوت می کردند. آزادگان سرافراز دفاع مقدس، در بند و زنجیر دشمن، که در هر نفس در کنارشان بود، با خبرنگاران چگونه صحبت گفتند و در نامه های خویش با چه ظرافت و زیرکی نقش پیام رسانی خود را ایفا کردند.

 

حیات بخش و زایندگی

شهادت و پاکبازی هشت سال دفاع مقدس باعث حرکت ها و رسواگر ستم شد و به تعبیر امام خمینی(ره) صولت و اُبهت ابر قدرت ها را درهم شکست. به مسلمانان جهان آموخت که می توان به رغم همه همدستی ها و توطئه های پیچیده دشمنان ایستاد. جرات و شهامت ایستادن در مقابل قدرت های جهنمی عصر ما درسی بود که جبهه های نبرد هشت سال دفاع مقدس به جهانیان داد. خون و ایثار، رسواگر جنایت و بیداد شد و همین، اسلام را در روزگار ما، زنده، پویا و تاثیرگذار کرد.

امام خمینی(ره) در خطاب به رزمندگان سپاه و ارتش فرمود: ' شما به حقید، همانطوری که امام سیدالشهدا(ع) به حق بود و با عده قلیلی مقابله کرد و در عین حالی که به شهادت رسید و فرزندان او هم به شهادت رسیدند، لکن اسلام را زنده کرد و بنی اُمیه را رسوا کرد. شما هم شیعیان همان حضرت هستید. .'(صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج16،ص68)

 

 

زیارت عاشورا

آشنا ترین زیارتنامه جبهه ها، پادگان ها و مراکز تجمع نیروهای رزمنده زیارت عاشورا بود. زمزمه صبحگاه، لحظه های عملیات و همراه رزمندگان در جیب و کوله پشتی، همین زیارت عاشورا بود. ترنم عاشقانه این زیارت، دل ها را به کربلا پیوند می داد و شعله ایثار و فداکاری را در جان ها بر می افروخت. زیارتنامه عاشورا ستایش و نکوهش است، ستایش روح بزرگ عاشورا و یاران پاکبازش و نکوهش ستمگران، قساوت پیشگان و زمینه سازان جنایت است. خواندن زیارت عاشورا هم شور حسینی را در قلب ها برمی انگیخت و هم خشم و نفرت نسبت به دشمن را تازه و زنده نگه می داشت.

 

صفا و اخلاص

شب های عملیات، شبیه شب عاشورا بود. شوق و شور و شعف، آمیخته با اشک و استغاثه، زمزمه و نجوا، نماز و نیایش، فضا را لبریز معنویت و روشنی می ساخت. رزمندگان همدیگر را در آغوش می گرفتند، به همدیگر وصیت می کردند و از آنان که سیمای درخشان داشتند و شهادت در نگاه و حالاتشان تموّج داشت، تقاضای شفاعت می کردند.

 

وصیّت نامه

شهادت به وحدانیّت پروردگار، رسالت و نبوّت رسول اکرم(ص)، امامت و وصایت امیرالمومنین علی(ع) و یازده فرزندش، غیبت آخرین حجت الهی، ولایت و رهبری امام خمینی(ره)، توصیه به حفظ کیان جمهوری اسلامی، ادامه جهاد، دعوت به عبادت و اعمال صالح، صبوری در شدائد و مصائب و حفظ حریم ارزش ها، ساختار بسیاری از وصیت نامه های شهیدان را تشکیل می داد.

 

اشعار، سروده ها و نوحه ها

رزمندگان هشت سال دفاع مقدس در هر موقعیت و مناسبتی، حتی در پیروزی ها، نام و یاد اباعبدالله را فراموش نمی کردند. شب عملیات، ذکر اباعبدالله توان می بخشید. مرثیه و سوگواری و سینه زنی پس از نماز، خواندن هر روزه زیارت عاشورا، برپایی مجالس روضه و عزاداری و حتی رجزها و سروده هایی که به هنگام اعزام نیروها نام و یاد اباعبدالله محور و مدار اصلی آن ها بود، پشتوانه جبهه ها و عملیات ها به شمار می آمد. به عنوان نمونه سروده ای از حاج صادق آهنگران:

هر که دارد هوس کرب و بلا بسم الله       ...................     هر که دارد سر همراهی ما بسم الله

با نوای کاروان، بار بندید همرهان    ........................................      این قافله عزم کرب و بلا دارد

سوی دیار عاشقان، سوی دیار عاشقان   ....................  رو به خدا می رویم، رو به خدا می رویم

ندای هل من ناصر حسینی، لبیک یا خمینی ...  پیش به سوی حرم حسینی، لبک یا خمینی

 

نام لشکرها، تیپ و گردان ها

از دیگر جلوه ها در هشت سال دفاع مقدس، نام گذاری لشکرها، تیپ ها، گردان ها، گروهان ها، پادگان ها، قرارگاه ها و حتی سنگرهای رزمندگان، به نام های آشنای کربلا، یاران و یا مظاهر فرهنگی عاشورا است. این نام گذاری در روان و شخصیت رزمندگان و حتی نحوه عملیات جبهه ها موثر بود. وقتی نام گردان حبیب بن مظاهر بود، این نام، رزمندگان را وا می داشت تا در شخصیت حبیب و نقش او در انقلاب عاشورا آگاهی و آشنایی بیش تری کسب کنند. کسانی نیز که به آن گردان قدم گذاشتند، به ویژه مبلغان روحانی، بر همان شخصیت تکیه و از او یاد می کردند. این تکرار و تلقین و تبیین، زمینه ساز اُنس و اُلفت بیش تر رزمندگان با شخصیت کسی می شد که نام او زینت گردان یا آن مجموعه بود. به عنوان نمونه به برخی از این نام ها اشاره می کنیم:

1-     لشکر 10 سید الشهدا، 25 کربلا، 31 عاشورا، 41 ثارالله و 14 امام حسین(ع)

2-     تیپ 44 قمر بنی هاشم، 57 ابوالفضل، 61 محرم، 2کربلا و یکم ثارالله

3-     گردان علی اکبر از لشکر 10 سید الشهدا و حبیب بن مظاهر از لشکر 27 حضرت رسول(ص)

همینطور نام و رمز عملیات، مناطق آزاد شده، محور های عملیاتی، حسینیه ها، نام اعزام های سراسری، پیشانی بندها، روی لباس رزمندگان، روی پرچم ها، تابلوها و حتی روی سنگ مزار شهدا، می توان اشاره کرد.

 

رهبری امام خمینی(ره)

رهبری معنوی امام خمینی(ره) باعث تاثیر شگرف بر روحیه ملت مقاوم ایران و رهبری ایشان در هشت سال حماسه دفاع مقدس است. رزمندگان اسلام در پرتو رهبری مقتدرانه، حکیمانه، و متکی به تاییدات الهی امام، بزرگتربن حماسه تاریخ معاصر را در دفاع مقدس آفریدند. امام با نَفَس مسیحایی خویش کالبد ملت را جانی تازه بخشید، در فرهنگ معنویت آنان تحولی عظیم ایجاد کرد و قلوب سرشار از ایمان و اخلاص و تحول معنوی و روحی رزمندگان را «فتح الفتوح» نامید. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج15،ص235)

امام که از استراتژی و اهداف دشمن و استکبار جهانی در رویارویی با انقلاب اسلامی شناخت ژرف و دقیقی داشت، در روزهای آغازین جنگ، ریشه و علّت تهاجم عراق به جمهوری اسلامی ایران را در چند موضوع مهم مشخص و تبیین نمود.

1-    اسلام خواهی نظام و حکومت

2-    جلوگیری از صدور انقلاب اسلامی

3-    دشمنی شیطان بزرگ

4-    تبانی اسرائیل و آمریکا

5-    توسعه طلبی رژیم عراق

6-     مساعد بودن شرایط داخلی (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج15،ص5)

در روزهای آغازین جنگ شبهاتی در باره دفاع مشروع مطرح می شد که زمینه بروز این شبهات، اسلامی بودن کشور عراق و مسلمان بودن نیروهای عراقی بود. از این رو حضرت امام به دفع این شیهات و تبیین ماهیت جنگ و متجاوزان پرداخت تا رزمندگان اسلام با بصیرت کامل به دفاع مقدس خویش ادامه دهند. ماهیت جنگ عراق علیه ایران از دیدگاه امام دارای سه مشخصه بود:

1-    جنگ اسلام و کفر(کودتایی و دیکتاتوری بودن رژیم صدام، مخالفت با احکام و قوانین اسلام و ضد دینی بودن آن)

2-    جنگ حق و باطل(انگیزه تجاوز و جنایت، با تمام توان، نابودی انقلاب اسلامی)

3-   جهاد دفاعی(امام فرمودند:ایران برای خدا قیام کرده است. برای خدا ادامه می دهد و جز دفاع، جنگ ابتدایی با هیچ کس نخواهد داشت.) (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج16،ص235)

الآن این ها (حزب بعث) هجوم کردند به اسلام و ما باید دفاع کنیم. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج13،ص109)

امام در خصوص تکریم ملت فداکار و دلاور ایران فرمود:' من با جرات مدعی هستم که ملت ایران و توده میلیونی آن در عصر حاضر بهتر از ملت حجاز در عهد رسو الله(ص) و کوفه و عراق در عهد امیر المومنین(ع) و حسین بن علی (ع) می باشند.' (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج21،ص410)

 

شباهت هشت سال دفاع مقدس به جنگ های صدر اسلام از نگاه امام خمینی(ره)

رزمندگان با ایثار، شجاعت ، شهامت و پاکبازی خود در مقابل دشمن خبّاب وار مقاومت کردند و حنظله وار عروس شهادت را در بر گرفتند. امام خمینی(ره) با مشاهده ایمان، جوانمردی ها و رشادت های رزمندگان اسلام اینگونه به تمجید پرداختند: 1- مباهات می کنم من به یک چنین جوانانی که ما داریم که نظیر جوانان صدر اسلام هستند. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج9،ص14)

2-    سربازان و مجاهدان عزیز... با رشادت های اعجاب انگیز خود، تاریخ سربازان از جان گذشته صدر اسلام را مجسّم ساخته اند. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج13،ص98)

3-     شما (جانبازان و فداکاران) یاد فداکاران صدر اسلام را تجدید نمودید. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج22،ص288)

4-    من شما را مثل سربازهای صدر اسلام می بینم ... شما مثل لشکر اسلام در صدر اسلام برای اسلام خدمت می کنید. (صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج9،ص40)

 

آوای تکبیر

تکبیر فریادی است که فریاد کننده، آن را در هنگامه حساس نبرد از درون جان و از روی اعتقاد و ایمان و با توجه به عظمت و قدرت خداوند متعال سر می دهد. آوای تکبیر بارها در جنگ های صدر اسلام بارها باعث پیروزی شده بود بطوریکه سپاه اسلام با تکبیر گفتن، رُعب و وحشت زیادی را در دل مشرکان ایجاد می کرد و با حمله آنها از هم پاشیده می شدند. رزمندگان اسلام نیز بارها با آوای مقدس تکبیر، حملات سنگین و گسترده ای را به سمت دشمن نموده و یا از سوی دشمن دفع کردند. به دو نمونه از اعترافات اسرای عراقی اشاره می کنیم:

1-   در عملیات فتح المبین شاهد بودم که صدای تکبیر رزمندگان شما چه ولوله ای در میان نیروهای ما انداخت و روحیه ما را متزلزل کرد. (اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، ج2،ص94)

2-  نیروهای ایرانی هر لحظه به ما نزدیک می شدند و با ندای « الله اکبر» خود توان را از ما سلب می کردند. در آن لحظات من با خود گفتم: خدایا این چه نیرویی است؟ آیا جادو است یا نیروی ملکوتی؟ در هر حال ما هیچ راهی در مقابل خود ندیدیم جز این که دستان خود را به علامت تسلیم بالا ببریم. (اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، ج5،ص114)

 

حضور پیرمردان

آدمی هر چه بیشتر عمر کند، بیش تر به دنیا علاقه مند تر می شود. هر چه سن او بیش تر شود و به مرگ نزدیک تر گردد تمایل او به ماندن افزون تر، و دل کندن از زندگی و آسایش آن سخت تر می شود. با این وجود، پیران روشن ضمیر و بینادلی وجود دارند که در جست و جوی سعادتی حقیقی و زندگی جاودانه اند. جهاد و شهادت را نزدیکترین راه به مقصود می دانند و همانند دیگران به چند صباح زندگی بیش تر در دنیای فانی دلخوش نکرده اند و هنگامی که خود را در مبارزه با دشمن مکلّف دیدند و ماورای این زندگی چند روزه، زندگی سعادتمندانه جاودانی را مشاهده نمودند، دیگر کهولت سن او را از رسیدن به هدف باز نمی دارد. از این رو، در هشت سال دفاع مقدس بودند پیران رزمنده ای که با لبیک به ندای امام راحل و به عشق شهادت، همراه جوانان سلحشور لباس رزم را به تن کردند و در عرصه نبرد حاضر شدند.

 

حضور نوجوانان

نوجوانان به خاطر فطرت پاکشان، در دفاع از حق و مبارزه با باطل پیشگام و جدّی اند. نوجوانان شجاع و دشمن شکن کشورمان پس از گذشت 1400 سال، بسان نوجوانان صدر اسلام بر حضور در جبهه جنگ اصرار داشتند و اگر در صدر اسلام با گریه و زاری یا بزرگ نشان دادن خود یا ارائه توان جنگی و مانند آن، اجازه حضور در میادین نبرد را به دست می آوردند، نوجوانان کشورمان نیز با سرسختی تمام و کوشش فراوان موانع را از سر راه بر می داشتند تا برگ اعزام به جبهه را دریافت کنند. بسیاری از این وارستگان نوجوان در هشت سال دفاع مقدس، بی نام و نشان از دین و ناموس و کشور دفاع کردند و در گمنامی به خاک افتادند، اما در میان ملائکه مشهور شدند.

 

حضور زنان

در هشت سال دفاع مقدس، شیر زنانی به پیروی از زنان صدر اسلام، در مناطق جنگی و زیر آتش دسمن، پروانه وار مجروحان را مداوا و پرستاری می کردند. این فرشتگان سفید پوش دست از جان شسته و شب و روز با فداکاری و ایثار و ترک خانواده های خود، بر بالین مجروحان به پرستاری مشغول بودند و در مداوای آنان از هیچ کوششی فروگذار ننمودند. گاه هفته ها و ماه ها از دیدن خانواده و فرزندان خویش محروم می ماندند تا رزمندگان سلامتی خود را بازیافته، مجدداً به جبهه باز گردند. از دیگر فعالیت های بزرگ آنان در هشت سال دفاع مقدس:

1-    فعالیت در آشپزخانه ها جهت فراهم نمودن غذا و آب رسانی

2-    انتقال مجروحین و شهدا

3-    جمع آوری کمک های مردمی و اعزام آنها به جبهه

4-    تهیه مایحتاج رزمندگان در پشت جبهه

5-    رساندن تدارکات و مهمات

6-     تشویق رزمندگان

7-    شرکت در رزم

 

 

 

 

 

منابع

1-    عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس،ج3

2-    عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس،ج4

3-    حدیث ولایت، مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری،ج7

4- صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج15

5- . صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج16

6- صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج9

7- صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج13

8- صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج22

9- . اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، ج2

10- اسرار جنگ تحمیلی به روایت اسرای عراقی، ج5

11- صحیفه نور، مجموعه رهنمودهای امام خمینی، ج21

منبع تبیان زنجان